Był wybitnym wodzem i strategiem. Szybko piął się po szczeblach kariery. Został kasztelanem kijowskim w 1655 roku, dwa lata później stał się wojewodą ruskim. Zaś już w 1664 roku stal się wojewoda kijowskim, rok później awansował na stanowisko hetmana polnego koronnego. Zaprawiony w bojach Czarniecki uczestniczył w kampanii szwedzkiej 1626 - 1629, powstaniu Chmielnickiego w latach 1648 - 1655. Uczestniczył już w pierwszej bitwie z buntownikami pod Żółtymi Wodami, gdzie po porażce sil polskich dostał się do niewoli. Udało mu się jednak uciec i schronić w twierdzy w Kudaku. Jednak już wkrótce po kapitulacji tej twierdzy dostał się do niewoli po raz drugi. Powrócił z niej w 1649 roku. Kiedy po długiej obronie Zbaraża Jan Kazimierz zawarł niekorzystna dla Polski ugodę Zborowską, Czarniecki uznał ja za zdradę. Bohater hymnu bowiem dążył podobnie jak Jeremi Wiśniowiecki do szybkiej rozprawy z Kozakami. W 1651 r. walczył pod Beresteczkiem. W 1652 roku pod Batohem zginął jego brat (zamordowany wraz z wieloma jeńcami polskimi, m. in. z Markiem Sobieskim, bratem Jana, późniejszego króla). Odwetowa wyprawa polska (1654) swoim okrucieństwem przeraziła nawet Kozaków! Czarniecki słynął z bezwzględności. Ponoć w 1664 roku w Subotowie gdzie złożone były szczątki Bohdana Chmielnickiego kazał je rozrzucić i podeptać. 
W pamięci Polaków pozostał jednak dzięki swej służbie królowi podczas potopu szwedzkiego. Bronił Karkowa w 1655 roku. Kiedy odniósł porażkę pod Gołębiem, zastosował taktykę wojny szarpanej, która szybko przyniosła spodziewane efekty, zwłaszcza dzięki masowemu udziałowi chłopów. W 1656 r. odniósł zwycięstwo pod  Warką, zajął Bydgoszcz i Tucholę, wyzwolił Warszawę, w 1657 r. zmusił do kapitulacji pod Czarnym Ostrowiem i Międzybożem armię Janusza Rakoczego, sprzymierzeńca Szwedów. W latach 1658-59 dowodził oddziałami polskimi wysłanymi na pomoc Danii (zdobył wyspę Als i twierdzę Kolding). Od 1660 uczestniczył w walkach z Rosją. Tego samego roku odniósł wspaniałe zwycięstwo pod Połonką. Zginął podczas wyprawy przeciwko Kozakom w 1665 roku. Charakterystyczna jest śmierć wielkiego wodza. Przed śmiercią zwyczajem starożytnych pożegnał się ze swoim koniem, orężem i żołnierzami. W tradycji narodowej jest wzorem niezłomnego i ofiarnego żołnierza. Został wspomniany w polskim hymnie państwowym.